دیسک کمر چیست|علائم،علت و درمان

دیسک کمر به بالشتک‌های نرم و انعطاف‌پذیری گفته می‌شود که بین مهره‌های ستون فقرات قرار دارند و نقش ضربه‌گیر و تسهیل‌کننده حرکت را ایفا می‌کنند. هر دیسک از یک لایه بیرونی فیبری (آنولوس فیبروزوس) و یک بخش ژلاتینی داخلی (نوکلئوس پولپوزوس) تشکیل شده است.

زمانی که این لایه بیرونی آسیب ببیند یا دچار پارگی شود، ماده داخلی به بیرون فشار می‌آورد که به آن فتق یا بیرون‌زدگی دیسک گفته می‌شود. این حالت باعث فشار بر اعصاب نخاعی و ایجاد درد، بی‌حسی یا ضعف عضلانی می‌شود.

وظایف دیسک کمر

وظیفه دیسک کمر شامل چندین نقش کلیدی است:

1. جذب فشار و ضربه‌ها: دیسک‌ها مانند بالشتک‌هایی بین مهره‌های ستون فقرات عمل می‌کنند و فشارها و ضربه‌های وارد شده به ستون فقرات را جذب می‌کنند تا از آسیب به مهره‌ها جلوگیری شود.
2. ایجاد انعطاف‌پذیری: دیسک‌ها به ستون فقرات کمک می‌کنند تا به‌طور انعطاف‌پذیر حرکت کند، مانند خم شدن، چرخیدن و پیچیدن.
3. حفظ فاصله بین مهره‌ها: دیسک‌ها فاصله مناسب بین مهره‌ها را حفظ می‌کنند تا عصب‌های نخاعی که از بین مهره‌ها عبور می‌کنند، تحت فشار قرار نگیرند.

این وظایف دیسک‌ها به سلامت و عملکرد درست ستون فقرات کمک می‌کنند.

چه زمانی درد دیسک کمر تشدید می‌شود؟

علائم دیسک کمر معمولاً با برخی حرکات یا وضعیت‌های خاص شدیدتر می‌شوند، از جمله:

• نشستن طولانی‌ مدت

• عطسه یا سرفه

• خم شدن به جلو

• بالا رفتن از پله

• بلند کردن پا در حالت خوابیده (تست بلند کردن پا)

در بسیاری از بیماران، درد سیاتیک در ساق پا و انگشتان شدیدتر از درد خود کمر احساس می‌شود و ممکن است در شب‌ها یا هنگام استراحت تشدید شود.

درمان دیسک کمر

درمان دیسک کمر یا به نوعی درمان کمردرد بسته به شدت و نوع علائم و وضعیت بیمار، از روش‌های مختلفی پیروی می‌کند. در ادامه، چندین روش مؤثر درمانی برای دیسک کمر را بررسی می‌کنیم:

درمان‌های دارویی

ممکن است پزشک داروی دیسک کمر مسکن، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDها)، شل کننده‌های عضلات و استروئیدها را تجویز کند.

• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDها): از جمله آسپرین، ناپروکسن (آلوِ، ناپروسین)، ایبوپروفن (مورتین، نوپرین، آدویل) و سلکوکسیب (سلبرکس)، که از آن‌ها برای کاهش التهاب و تسکین درد استفاده می‌شود.
• مسکن‌ها: مثل استامینوفن (تایلنول)، که می‌توانند درد را تسکین بدهند اما تأثیرات ضدالتهابی NSIADها را ندارند. استفاده طولانی مدت از مسکن‌ها و NSIADها می‌تواند باعث بروز انواع زخم معده و همچنین مشکلات کبدی و کلیوی شود.
• شل کننده‌های عضلات: مثل متوکاربامول (روباکسین)، کاریسوپرودول (سوما) و سیکلوبنزاپرین (فلکسریل)، که برای کنترل اسپاسم عضلات تجویز می‌شوند.
• استروئیدها: که برای کاهش تورم و التهاب عصب‌ها تجویز می‌شوند. این داروها به صورت خوراکی (تحت نام متیل پردنیزولون) در یک دوره 5 روزه، با کاهش متوالی دوز، مصرف شوند. مزیت این داروها سرعت بالای تسکین درد آن‌ها است به طوری که در کمتر از 24 ساعت درد را از بین می‌برند.
• تزریق استروئید: این تزریق در موارد شدید بودن درد ناشی از بیرون‌زدگی دیسک تجویز می‌شود . در این روش که با استفاده از فلوروسکوپی انجام می‌شود، داروی استروئید و یک داروی بی‌حسی به منظور کاهش التهاب و تورم عصب‌ها به فضای اپیدورال ستون مهره تزریق می‌شوند. درد حدود 50% از بیماران پس از تزریق اپیدورال تکسین می‌یابد، هر چند که نتایج این تزریق موقتی هستند. ممکن است برای به دست آمدن بهترین نتیجه در کوتاه‌ترین زمان نیاز باشد که تزریق به فواصل دو هفته‌ای تکرار شود. اگر تزریق‌ها مفید باشند می‌توان آن‌ها را تا سه بار در سال انجام داد.

فیزیوتراپی و توانبخشی

تمرینات کششی و تقویتی

فیزیوتراپیست‌ها تمریناتی ارائه می‌دهند که به تقویت عضلات پشت و شکم و افزایش انعطاف‌پذیری ستون فقرات کمک می‌کند.

تکنیک‌های کشش ستون فقرات

برخی از تکنیک‌های کششی، مانند تراکشن، به کاهش فشار روی دیسک‌ها کمک کرده و درد را کاهش می‌دهند.

اولتراسوند و الکتروتراپی

این روش‌ها به تسکین درد و کاهش التهاب کمک می‌کنند.

درمان‌های جایگزین و مکمل

طب سوزنی: این روش با تحریک نقاط خاص بدن، به تسکین درد و افزایش جریان خون به ناحیه آسیب‌دیده کمک می‌کند.

ماساژ درمانی: ماساژ می‌تواند به کاهش تنش عضلات و تسکین درد در ناحیه کمر کمک کند.

یوگا و پیلاتس: این تمرینات به بهبود انعطاف‌پذیری و تقویت عضلات کمک می‌کنند و می‌توانند در مدیریت درد مؤثر باشند.

تزریقات درمانی

تزریق اپیدورال

تزریق کورتیکواستروئید در ناحیه اپیدورال ستون فقرات برای کاهش التهاب و تسکین درد به کار می‌رود.

تزریق اوزون

این روش درمانی  با تزریق گاز اوزون به دیسک آسیب‌دیده به کوچک کردن و تسکین درد کمک می‌کند.

عوارض عدم درمان

اگر علائم دیسک کمر در موارد خفیف نادیده گرفته شده و اقدامات درمانی درباره آن انجام نشود، فتق دیسک کمر و درد سیاتیک حادتر می‌شود و ممکن است به درجات شدیدتر خود پیشرفت کرده و درد و مشکلات حسی حرکتی بیشتری برای بیمار ایجاد کند. فشار ناشی از التهاب دیسک می‌تواند باعث آسیب دائمی به بافت‌ها و اعصاب اطراف آن شده و منجر به علائم دیسم کمر شدیدتری مانند نوروپاتی یا رادیکولوپاتی شود.

 اگر علائم دیسک کمر به موقع درمان نشود، این آسیب در برخی موارد ممکن است منجر به ناتوانی دائمی شود. از آنجایی که فرد با آسیب در ناحیه ستون فقرات درگیر است، اگر فتق دیسک خود را درمان نکند، ممکن است در معرض خطر فلج دائمی یا درد مزمن طولانی مدت باشد. رهاکردن فتق دیسک بدون درمان می‌تواند منجر به آسیب عصبی مرتبط با مثانه یا روده شده و باعث بی‌اختیاری دائمی ادرار یا مدفوع شده یا باعث بی‌حسی دائمی ران‌ها و لگن شود.

مراقبت از دیسک کمر

برای مراقبت و محافظت از دیسک کمر و پیشگیری از آسیب‌ها و دردهای ناشی از آن، رعایت چند توصیه ساده اما موثر بسیار کمک‌کننده است. در ادامه به چند روش مراقبت از دیسک کمر اشاره می‌کنیم:

تقویت عضلات کمر و شکم

داشتن عضلات قوی در ناحیه شکم و کمر به حمایت از ستون فقرات و کاهش فشار روی دیسک‌ها کمک می‌کند. تمرینات تقویتی مناسب مانند پل زدن، کشش عضلات کمر و شکم، و تمرینات اصلاحی می‌توانند به تقویت عضلات و بهبود تعادل بدن کمک کنند.

حفظ وزن متعادل

اضافه وزن، به‌ویژه در ناحیه شکم، می‌تواند فشار زیادی به دیسک‌های کمری وارد کند. با داشتن وزن متعادل از طریق تغذیه سالم و فعالیت بدنی مناسب، این فشار کاهش می‌یابد و دیسک‌ها بهتر محافظت می‌شوند.

اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن

وضعیت نادرست نشستن و ایستادن فشار زیادی به ستون فقرات وارد می‌کند. هنگام نشستن، سعی کنید صاف بنشینید و از پشتی صندلی برای حمایت از کمر استفاده کنید. ایستادن طولانی‌مدت هم باید با تعویض وزن بین پاها و حفظ وضعیت مناسب بدن همراه باشد.

استفاده از کفش مناسب

کفش‌های راحت و طبی که پشتیبانی خوبی دارند، به حفظ تعادل و کاهش فشار روی کمر کمک می‌کنند. از کفش‌های پاشنه‌بلند یا کفش‌های بدون کفی مناسب بپرهیزید.

بلند کردن اجسام با روش صحیح

برای بلند کردن اجسام، به‌جای خم شدن از ناحیه کمر، از زانوها خم شوید و وزن را به پاها منتقل کنید. این کار از وارد شدن فشار به دیسک‌های کمری جلوگیری می‌کند.

خوابیدن در وضعیت مناسب

برای جلوگیری از فشار بر کمر در هنگام خواب، بهتر است به پشت بخوابید و یک بالش زیر زانوها قرار دهید یا به پهلو با یک بالش بین پاها بخوابید. همچنین استفاده از تشک طبی و مناسب می‌تواند فشار روی کمر را به حداقل برساند.

پرهیز از نشستن طولانی‌مدت

اگر کارتان نیاز به نشستن طولانی دارد، هر یک ساعت یک‌بار از جای خود بلند شوید، کمی قدم بزنید و حرکات کششی انجام دهید تا از انقباض عضلات و فشار به کمر جلوگیری شود.

مدیریت استرس

استرس می‌تواند باعث تنش عضلات و افزایش فشار بر ستون فقرات شود. تمرینات آرامش‌بخش مانند یوگا، مدیتیشن و تنفس عمیق می‌توانند به کاهش استرس و حفظ سلامت کمر کمک کنند.

ورزش منظم و سبک

ورزش‌هایی مانند پیاده‌روی، شنا، و یوگا، به بهبود سلامت کلی بدن و تقویت عضلات اطراف ستون فقرات کمک می‌کنند. فعالیت منظم و سبک باعث حفظ انعطاف‌پذیری و کاهش خطر آسیب به دیسک کمر می‌شود.

توجه به علائم اولیه

دردهای ناگهانی، بی‌حسی، یا ضعف در پاها می‌تواند نشانه‌ای از مشکل در دیسک کمر باشد. در صورت بروز این علائم، به پزشک مراجعه کنید و از خود درمانی بپرهیزید.