آیا پی‌ آر پی زانو تاثیر دارد؟ فیلم تزریق+بیماری‌های قابل درمان

پی‌آرپی (PRP) یا پلاسمای غنی از پلاکت، محلولی است که از پلاسمای خون خودتان تهیه شده و حاوی غلظت بالایی از پلاکت‌ها و فاکتورهای رشد است. این محلول با تحریک فرایندهای ترمیمی بدن، باعث بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده می‌شود.

پی‌آرپی یک روش ایمن و کم تهاجمی است که به دلیل استفاده از خون خودتان، عوارض جانبی خطرناکی ندارد و به طور گسترده در مشکلات مختلف زانو، از جمله پارگی‌های خفیف تا متوسط تاندون و رباط، آسیب‌های مینیسک، آرتروز گرید ۱ و ۲، بورسیت و التهاب‌های مزمن مفصلی مورداستفاده قرار می‌گیرد.

مدت‌زمان ماندگاری اثرات تزریق پی‌آرپی بسته به‌شدت آسیب و شرایط بالینی بیمار متفاوت است، اما در بیشتر موارد، برای دسترسی به حداکثر ماندگاری در آسیب‌های زانو، ۳ جلسه تزریق با فواصل دوهفته‌ای توصیه می‌شود.

باوجود مزایای متعدد، این روش درمانی برای همه‌ی افراد مناسب نیست و در افرادی که دارای بیماری‌های خودایمنی، مشکلات انعقادی، عفونت‌های فعال یا برخی بیماری‌های خونی هستند، توصیه نمی‌شود.

پی‌ارپی زانو و برتری آن نسبت به سایر روش‌های درمانی

محلول پی‌آرپی (PRP) از پلاسمای خون خودتان تهیه شده که حاوی مقادیر زیادی از پلاکت‌های خون همراه با فاکتورهای رشد طبیعی است که برای درمان زانوی آسیب‌دیده‌ی شما تزریق می‌شود.

این محلول به دلیل نقش کلیدی پلاکت‌ها و فاکتورهای رشد در تحریک بافت‌ها به بازسازی خودشان، کاهش التهاب و افزایش تولید مایع مفصلی مورداستفاده قرار می‌گیرد و می‌تواند روند بهبودی زانوی شما را تسریع کند.

تزریق پی‌آرپی به مفصل زانو باعث می‌شود سلول‌های موجود در مفصل از فاکتورهای رشد آزادشده از پلاکت‌ها استفاده کنند و خودشان فرایند بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده را آغاز کنند.

از جمله فاکتورهای رشد موجود در PRP می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• PDGF (فاکتور رشد مشتق از پلاکت): باعث تکثیر سلولی و بازسازی بافت همبند می‌شود.
• TGF-β (فاکتور رشد تغییر شکل‌دهنده): در ترمیم غضروف و کاهش التهاب نقش دارد.
• VEGF (فاکتور رشد اندوتلیال عروقی): خون‌رسانی به بافت‌های آسیب‌دیده را تقویت می‌کند.
• EGF (فاکتور رشد اپیدرمال): در تکثیر سلول‌های پوستی و بازسازی بافت نرم نقش دارد.
• FGF (فاکتور رشد فیبروبلاستی): در ترمیم زخم و تولید بافت همبند مؤثر است.
• IGF-1 (فاکتور رشد شبه‌انسولین ۱): باعث تقویت رشد سلول‌های عضلانی و ترمیم بافت می‌شود.
• HGF (فاکتور رشد هپاتوسیتی): در بازسازی و ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده نقش دارد.

در نهایت، فعالیت این پلاکت‌ها و فاکتورهای رشد منجر به ترمیم بافت و درنتیجه کاهش التهاب و درد، بهبود عملکرد مفصل و افزایش مقاومت بافت زانو می‌شود.

برتری پی‌ارپی نسبت به سایر روش‌ها

اگرچه فیزیوتراپی و جراحی در بسیاری از موارد مؤثر هستند، اما پی‌آرپی برای بسیاری از بیماران گزینه‌ی بهتری است. این روش غیرتهاجمی بوده و نیازی به جراحی‌های پیچیده ندارد، همچنین، برخلاف فیزیوتراپی که به زمان و جلسات مکرر نیاز دارد، پی‌آرپی می‌تواند در مدت‌زمان کوتاه‌تری به درمان آسیب کمک کند.

علاوه بر این، پی‌آرپی نسبت به سایر روش‌های تزریقی مانند اوزون تراپی و تزریق کورتون ترجیح داده می‌شود، زیرا این محلول از خون خودتان است و به‌جای سرکوب موقتی التهاب، فرایند ترمیم طبیعی بدن را فعال می‌کند.

همچنین، در مقایسه با دارودرمانی و کایروپراکتیک که اغلب تأثیرات موقتی دارند، پی‌آرپی با تحریک بافت‌های زانو به بازسازی خود، تأثیر بلندمدت و پایدارتری دارد.

این روش کاملاً طبیعی است و هیچ ماده‌ی افزودنی یا خارجی به آن اضافه نمی‌شود، بنابراین برخلاف بسیاری از درمان‌های دارویی و تزریقی دیگر، پی‌آرپی عوارض جانبی خطرناکی ندارد و بدن آن را پس نمی‌زند.

توجه داشته باشید که در مراحل اولیه‌ی آسیب زانو، پی‌آرپی می‌تواند به‌عنوان جایگزین جراحی عمل کرده و به‌جای حذف یا جایگزینی بافت، آن را به طور طبیعی تقویت و بازسازی کند.

پی‌ارپی در درمان کدام بیماری‌های زانو کاربرد دارد؟

پی‌آرپی به عنوان یک روش ترمیمی مؤثر در درمان آسیب‌های زیر کاربرد دارد:

آرتروز

آرتروز یک بیماری مفصلی پیش‌رونده در زانو است که در آن غضروف مفصل به دلیل سایش مداوم، کاهش مایع مفصلی و فرایندهای التهابی به‌تدریج تحلیل می‌رود.

• تاثیر پی‌ارپی در این عارضه:

پس از تزریق پی‌آرپی به مفصل، فاکتور رشد TGF-β (فاکتور رشد تغییر شکل‌دهنده) که نقش کلیدی در بازسازی بافت دارد، سلول‌های سازنده‌ی غضروف (کندروسیت‌ها) را تحریک می‌کند تا کلاژن و پروتئوگلیکان‌های بیشتری را تولید کنند که باعث ترمیم تدریجی غضروف و حفظ آب درون بافت آن می‌شود.

هم‌زمان، این فاکتور همراه با سایر فاکتورهای پی‌ارپی، التهاب را مهارکرده و با افزایش تولید مایع سینوویال و بهبود خون‌رسانی مفصل باعث کاهش درد و بهبود حرکت زانو می‌شود.

در بیماران مبتلا به آرتروز خفیف تا متوسط (گرید ۱ و ۲)، این روش معمولاً بین ۶ ماه تا ۲ سال ماندگاری دارد و اغلب ۲ تا ۶ هفته پس از تزریق اولین نشانه‌های بهبودی ظاهر می‌شوند، اما اثرات ترمیمی کامل در حدود ۳ تا ۶ ماه پس از درمان به اوج خود می‌رسند.

تزریق پی‌ارپی برای این افراد مناسب است:

افراد دارای آرتروز گرید ۱ و ۲ (غضروف هنوز تا حدی سالم است و تخریب کامل رخ نداده است). افراد با درد قابل تحمل که بیشتر در زمان فعالیت شدید (مانند بالا رفتن از پله) بروز می‌کند. بیمار می‌تواند راه برود یا حرکات روزمره را انجام دهد، حتی اگر کمی سخت باشد. افراد جوان‌ یا میانسال زیر ۶۰ سال. افرادی که نمی‌خواهند جراحی انجام دهند. بیماران با وزن متعادل یا اضافه وزن کم (BMI متوسط).

تزرق پی‌ارپی برای این افراد مناسب نیست:

آرتروز گرید ۳ و ۴ (غضروف تقریباً از بین رفته است و بافت سالمی برای ترمیم وجود ندارد). افرادی که حتی در حالت استراحت هم درد شدیدی دارند. افرادی که تورم و التهاب گسترده‌ای دارند که حتی با دارو کنترل نمی‌شود. افراد با سن بالای ۶۵ سال که بافت‌های بدن تحلیل رفته‌اند. افراد مبتلا به چاقی مفرط. افرادی با عفونت مفصل یا مشکلات سیستمیک خونی (مانند عفونت فعال، سرطان خون، یا مشکلات انعقادی). پی‌ارپی در مراحل پیشرفته‌ی آرتروز پاسخی سریع یا کامل نمی‌دهد و ممکن است نیاز به جراحی همچنان وجود داشته باشد.

تاندونیت

تاندون یک بافت قوی از جنس فیبر است که عضله را به استخوان متصل می‌کند. اگر این بافت دچار التهاب و تخریب تدریجی شود باعث ایجاد بیماری تاندونیت می‌شود.

• تاثیر پی‌ارپی در این عارضه:

با تزریق پی‌آرپی به مفصل، فاکتورهای رشد PDGF و FGF به طور خاص در این ناحیه آزاد می‌شوند و روند ترمیم را آغاز می‌کنند.

فاکتور PDGF با تحریک سلول‌های فیبروبلاست، تولید پروتئین کلاژن در تاندون‌ها را افزایش داده و باعث می‌شود بافت تاندونی آسیب‌دیده تقویت و مستحکم شود.

در کنار آن، فاکتور FGF با تحریک سلول‌ها به تقسیم و ایجاد بافت‌های جدید و سالم، به بازسازی ساختار تاندون و ترمیم آن کمک می‌کند.

همکاری این دو فاکتور منجر به کاهش التهاب، تقویت بافت‌های آسیب‌دیده‌ی تاندون و بهبود عملکرد مفصل می‌شود. در فاصله‌ی زمانی ۲ تا ۶ هفته پس از تزریق، شما کاهش درد و بهبود حرکت مفصل را تجربه می‌کنید، درحالی‌که اثرات ترمیمی این تزریق معمولاً تدریجی بوده و بین ۶ ماه تا یک سال پایدار می‌ماند.

تزریق پی‌ارپی برای این افراد مناسب است:

افرادی که دچار تاندونیت مزمن یا مقاوم به درمان‌های رایج (دارودرمانی، فیزیوتراپی و…) هستند. بیمارانی که آسیب آن‌ها در مراحل اولیه تا متوسط است(تاندون هنوز دچار پارگی کامل نشده است). بیمارانی که کاهش عملکرد در ناحیه‌ی کشکک زانو را تجربه می‌کنند اما هنوز قادر به انجام فعالیت‌های روزمره هستند. افراد جوان‌ یا میانسال زیر ۶۰ سال. افرادی که نمی‌خواهند جراحی انجام دهند. بیماران با وزن متعادل یا اضافه وزن کم (BMI متوسط).

تزرق پی‌ارپی برای این افراد مناسب نیست:

افرادی که دچار پارگی کامل تاندون شدند(پی‌ارپی نمی‌تواند بافت ازبین‌رفته را جایگزین کند). افرادی که دچار التهاب حاد و شدید با تورم گسترده هستند. افراد با سن بالای ۶۵ سال که بافت‌های بدن تحلیل رفته‌اند. افراد مبتلا به چاقی مفرط. افرادی با عفونت فعال در تاندون یا مشکلات سیستمیک خونی (مانند عفونت فعال، سرطان خون، یا مشکلات انعقادی).

پارگی مینیسک زانو

مینیسک زانو یک بافت غضروفی و هلالی‌شکل در مفصل بین استخوان ران و ساق پا است که نقش ضربه‌گیر و تثبیت‌کننده‌ی مفصل را دارد. گاهی ممکن است این بافت دچار پارگی شود که این پارگی معمولاً به سه شکل دیده می‌شود: پارگی طولی، پارگی شعاعی و پارگی دژنراتیو.

• تاثیر پی‌ارپی در این عارضه:

درمان پارگی مینیسک با پی‌آرپی به طور عمده تحت‌تأثیر فاکتور رشد تغییر شکل‌دهنده بتا (TGF-β) است که پس از تزریق، از پلاکت‌ها ترشح شده و مستقیماً در فضای اطراف مینیسک فعال می‌شود.

 این فاکتور رشد با تحریک سلول‌های فیبروبلاست و کندروسیت‌های موجود در مینیسک، باعث افزایش تولید کلاژن نوع I و II در این ناحیه شده تا این کلاژن‌ها بتوانند ساختار غضروف را بازسازی و تقویت کنند.

 علاوه بر این، TGF-β التهاب مزمن ناشی از پارگی بافت مینیسک را کاهش داده و عروق مویرگی را در منطقه‌ی قرمز مینیسک (بخش محیطی) بازسازی و تحریک می‌کند تا باعث بهبود سریع‌تر پارگی شوند.

 ماندگاری تزریق پی‌آرپی در بیماران مبتلا به پارگی‌های جزئی تا متوسط مینیسک معمولاً بین ۶ ماه تا ۲ سال گزارش شده است؛ اما بیماران معمولاً پس از ۳ تا ۶ هفته کاهش درد محسوس و بهبود حرکت زانو را تجربه می‌کنند.

تزریق پی‌ارپی برای این افراد مناسب است:

افرادی که دچار پارگی خفیف تا متوسط مینیسک هستند (هنوز قابلیت ترمیم در این بافت وجود دارد). بیمارانی که درد و محدودیت حرکتی دارند اما زانو قفل نمی‌شود و عملکرد کلی زانو حفظ شده است. افراد با پارگی مینیسک در ناحیه‌ی محیطی(این ناحیه دارای خون‌رسانی بهتری است و قابل ترمیم است). افرادی که نمی‌خواهند جراحی انجام دهند. افراد جوان‌ یا میانسال زیر ۶۰ سال. بیماران با وزن متعادل یا اضافه وزن کم (BMI متوسط).

تزرق پی‌ارپی برای این افراد مناسب نیست:

افرادی با پارگی کامل و شدید مینیسک  (به‌ویژه اگر پارگی باعث قفل شدن زانو یا ناپایداری آن شود). بیمارانی که پارگی مینیسک در ناحیه مرکزی (آواسکولار) دارند(ناحیه‌ای با خون‌رسانی ضعیف و احتمال ترمیم پایین). افرادی که آرتروز پیشرفته (گرید ۳ و ۴) دارند و ساختار مفصل و مینیسک تخریب شده است. افراد با سن بالای ۶۵ سال که بافت‌های بدن تحلیل رفته‌اند. افراد مبتلا به چاقی مفرط. افرادی با عفونت فعال در مفصل یا مشکلات سیستمیک خونی (مانند عفونت فعال، سرطان خون، یا مشکلات انعقادی).

پارگی رباط

رباط‌ها نوارهای فیبری محکم و انعطاف‌پذیری هستند که استخوان‌ها را در مفصل به یکدیگر متصل می‌کنند و باعث پایداری و ثبات مفصل می‌شوند. گاهی اوقات، این ساختار به دلیل کشیدگی بیش از حد یا ضربه ناگهانی دچار پارگی جزئی یا کامل می‌شود.

• تاثیر پی‌ارپی در این عارضه:

با تزریق پی‌آرپی به ناحیه‌ی آسیب‌دیده‌ی رباط، فاکتور رشد PDGF از پلاکت‌ها آزاد شده و مستقیماً در محل پارگی رباط فعال می‌شود.

 این فاکتور رشد با تحریک فیبروبلاست‌ها، تولید کلاژن نوع I را در اطراف رباط افزایش داده و باعث تقویت و ترمیم تدریجی فیبرهای رباطی می‌شود.

 همچنین، VEGF (فاکتور رشد اندوتلیال عروقی) با تحریک سلول‌های تشکیل‌دهنده‌ی دیواره‌ی عروق خونی باعث ایجاد رگ‌های خونی جدید (آنژیوژنز) در محل می‌شود. در نتیجه، خون‌رسانی به بافت رباط افزایش‌یافته و اکسیژن و مواد مغذی بیشتری به این ناحیه می‌رسد. این فرایند باعث می‌شود که رباط به‌تدریج استحکام و خاصیت کشسانی خود را بازیابد.

 بیماران معمولاً بین ۳ تا ۶ هفته پس از تزریق، کاهش درد در ناحیه‌ی رباط و بهبود نسبی عملکرد مفصل را تجربه می‌کنند، اما فرایند ترمیم کامل رباط بسته به‌شدت آسیب، بین ۳ تا ۶ ماه طول می‌کشد.

 ماندگاری نتایج این تزریق در پارگی‌های جزئی تا متوسط رباط حدود ۶ ماه تا ۲ سال است، اما در پارگی‌های شدید یا کامل، ممکن است نیاز به درمان‌های تکمیلی یا جراحی وجود داشته باشد.

تزریق پی‌ارپی برای این افراد مناسب است:

افرادی که دچار پارگی جزئی تا متوسط رباط هستند و هنوز ساختار رباط حفظ شده و قابلیت ترمیم دارد. بیمارانی که علائم بی‌ثباتی مفصل را تجربه می‌کنند اما همچنان قادر به انجام فعالیت‌های روزمره هستند. افرادی که نمی‌خواهند جراحی انجام دهند. کسانی که از روش‌هایی مانند فیزیوتراپی و دارودرمانی نتیجه‌ی مطلوبی نگرفته‌اند. افراد جوان‌ یا میانسال زیر ۶۰ سال. بیماران با وزن متعادل یا اضافه وزن کم (BMI متوسط).

تزرق پی‌ارپی برای این افراد مناسب نیست:

افرادی که دچار پارگی کامل رباط شده‌اند و نیاز به جراحی ترمیمی یا بازسازی رباط دارند. بیمارانی که در آن‌ها مفصل به‌شدت ناپایدار شده و عملکرد طبیعی آن دچار اختلال جدی است. افرادی که دچار پارگی‌های قدیمی و مزمن رباط هستند و بافت آن تحلیل رفته. بیمارانی که دچار بیماری‌های مزمن یا خودایمنی هستند. کسانی که دچار آسیب‌های ترکیبی شدید (مثلاً پارگی هم‌زمان رباط و مینیسک) هستند. افراد با سن بالای ۶۵ سال که بافت‌های بدن تحلیل رفته‌اند. افراد مبتلا به چاقی مفرط. افرادی با عفونت فعال در مفصل یا مشکلات سیستمیک خونی (مانند سرطان خون، یا مشکلات انعقادی).

کندرومالاسی پاتلا

کندرومالاسی پاتلا زمانی ایجاد می‌شود که غضروف زیر کشکک زانو که باعث حرکت کردن آسان و روان کشکک روی استخوان ران می‌شود، نرم و دچار تخریب ساختاری شود.

• تاثیر پی‌ارپی در این عارضه:

ترشح فاکتور رشد TGF-β باعث تحریک کندروسیت‌ها (سلول‌های سازنده غضروف) و تولید کلاژن نوع II و پروتئوگلیکان‌ها در فضای اطراف کشکک زانو شده که به بازسازی و تقویت غضروف زیر کشکک کمک می‌کند.

 علاوه بر این، فاکتور VEGF تغذیه‌ی سلول‌های غضروفی را از طریق ایجاد رگ‌های جدید در این محل بهبود می‌بخشد و روند ترمیم را تسریع می‌کند.

 این فرایند به‌طورکلی منجر به افزایش ضخامت و استحکام غضروف و کاهش اصطکاک بین کشکک و استخوان ران در ناحیه‌ی مفصل می‌شود.

 ماندگاری اثرات پی‌آرپی در افراد مبتلا به کندرومالاسی پاتلا معمولاً بین ۶ ماه تا ۲ سال است؛ اما بیماران معمولاً پس از ۳ تا ۶ هفته علامت‌های شروع بهبودی یعنی کاهش درد و بهبودی حرکت مفصل را تجربه می‌کنند.

تزریق پی‌ارپی برای این افراد مناسب است:

افرادی که دچار کندرومالاسی خفیف تا متوسط (گرید ۱ و ۲ و ۳) هستند و از روش‌هایی مانند فیزیوتراپی و دارودرمانی نتیجه‌ی مطلوبی نگرفته‌اند. بیمارانی که علائم درد و ناراحتی در زانو را دارند اما هنوز عملکرد حرکتی زانو به‌طور کامل مختل نشده است. افرادی که نمی‌خواهند جراحی انجام دهند. ورزشکارانی که دچار ساییدگی و تخریب اولیه‌ی غضروف کشکک شده‌اند و نیاز به بازسازی سریع‌ دارند. افراد جوان یا میانسال زیر ۶۰ سال. بیماران با وزن متعادل یا اضافه وزن کم (BMI متوسط).

تزرق پی‌ارپی برای این افراد مناسب نیست:

افرادی که دچار کندرومالاسی شدید (گرید ۴) هستند که غضروف به‌طور کامل تخریب شده است. بیمارانی که دچار تغییرات دژنراتیو پیشرفته در مفصل زانو هستند. افراد با سن بالای ۶۵ سال که بافت‌های بدن تحلیل رفته‌اند. افراد مبتلا به چاقی مفرط. افرادی با عفونت فعال در مفصل یا مشکلات سیستمیک خونی (مانند سرطان خون، یا مشکلات انعقادی).

بورسیت

بورس‌ها کیسه‌های کوچک و پر از مایع سینوویال در بین استخوان‌ها، تاندون‌ها و عضلات هستند که باعث کاهش اصطکاک و تسهیل حرکت مفاصل می‌شوند. زمانی که این کیسه‌ها دچار التهاب شوند، بیماری بورسیت رخ می‌دهد.

• تاثیر پی‌ارپی در این عارضه:

پس از تزریق پی‌آرپی به این ناحیه، فاکتور TGF-β و فاکتور PDGF آزاد شده و در اطراف بورس‌های ملتهب فعال می‌شوند.

 TGF-β با مهار تولید مولکول‌های التهابی (سایتوکاین‌هایی مانند IL-1β و TNF-α)، التهاب داخل کیسه‌های بورس را کاهش داده و از تجمع بیشتر مایع سینوویال در این ناحیه جلوگیری می‌کند، درحالی‌که PDGF با تحریک سلول‌های ایمنی (ماکروفاژها)، باعث می‌شود این سلول‌ها مایع اضافی داخل بورس را به‌تدریج جذب و تخلیه کنند.

 این فرایند در نهایت باعث کاهش تورم، درد و محدودیت حرکتی در مفصل می‌شود.

معمولاً پس از ۲ تا ۴ هفته، کاهش درد و التهاب را کم‌کم حس می‌کنید، اما روند بهبودی کامل ممکن است ۳ تا ۶ ماه طول بکشد. همچنین، لازم به ذکر است که ماندگاری نتایج این تزریق بسته به‌شدت التهاب و میزان فعالیت شما می‌تواند بین ۶ ماه تا ۲ سال متغیر باشد.

تزریق پی‌ارپی برای این افراد مناسب است:

افرادی که دچار بورسیت مزمن یا مکرر هستند و روش‌های دیگر مانند دارودرمانی و فیزیوتراپی تأثیر کافی نداشته است. افرادی که نمی‌خواهند جراحی انجام دهند. افراد جوان یا میانسال زیر ۶۰ سال. بیماران با وزن متعادل یا اضافه وزن کم (BMI متوسط).

تزرق پی‌ارپی برای این افراد مناسب نیست:

افرادی که دچار بورسیت عفونی (سپتیک) هستند(این بورسیت نیاز به درمان آنتی‌بیوتیکی دارد). بیمارانی که دچار بورسیت شدید و مقاوم به درمان هستند و نیاز به جراحی تخلیه‌ی بورس دارند. بیمارانی دارای مشکلات مزمن خودایمنی (مانند روماتیسم شدید)هستند که التهاب آن‌ها ناشی از فرآیندهای سیستمیک است. افراد با سن بالای ۶۵ سال که بافت‌های بدن تحلیل رفته‌اند. افراد مبتلا به چاقی مفرط. افرادی با عفونت فعال در مفصل یا مشکلات سیستمیک خونی (مانند سرطان خون، یا مشکلات انعقادی).

روماتیسم مفصلی

روماتیسم مفصلی یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن سیستم ایمنی به‌اشتباه به غشای نگهدارنده‌ی مایع مفصلی (سینوویوم) حمله کرده و باعث التهاب، تخریب غضروف و در نهایت تغییر شکل مفصل می‌شود.

• تاثیر پی‌ارپی در این عارضه:

تزریق پی‌آرپی نمی‌تواند این بیماری را درمان کند، بااین‌حال، فاکتورهای رشد موجود در پی‌آرپی، به‌ویژه فاکتور رشد تغییر شکل‌دهنده بتا (TGF-β) و فاکتور رشد مشتق از پلاکت (PDGF)، می‌توانند با مهار مولکول‌های التهابی ترشح شده از سلول‌های ایمنی (مانند TNF-α و IL-1β) التهاب را در مفاصل کاهش دهند و باعث مهار درد و بهبود عملکرد مفصل در کوتاه‌مدت شوند.

 این فاکتورها همچنین می‌توانند باعث ترمیم نسبی بافت‌های مفصلی آسیب‌دیده شده و تولید مایع سینوویال (روان‌کننده مفصل) در مفصل را افزایش دهند که به تسهیل حرکت مفصل کمک می‌کند.

 تأثیر این تزریق معمولاً بین ۶ ماه تا ۱ سال در این بیماران ماندگار است و معمولاً ۲ تا ۶ هفته پس از تزریق، نتایج مطلوبی مانند کاهش درد و بهبود نسبی عملکرد مفصل احساس می‌شود.

تزریق پی‌ارپی برای این افراد مناسب است:

افرادی که در مراحل اولیه‌ی بیماری (گرید ۱ و ۲) هستند که مفصل هنوز دچار تخریب گسترده نشده است. کسانی که از روش‌هایی مانند دارودرمانی و فیزیوتراپی نتیجه مطلوبی نگرفته‌اند. کسانی که در کنار سایر درمان‌های دارویی (مانند داروهای تعدیل‌کننده سیستم ایمنی) به دنبال کاهش التهاب موضعی مفصل هستند. افرادی که نمی‌خواهند جراحی تعویض مفصل انجام دهند. افراد جوان یا میانسال زیر ۶۰ سال. بیماران با وزن متعادل یا اضافه وزن کم (BMI متوسط).

تزرق پی‌ارپی برای این افراد مناسب نیست:

افرادی که در مراحل پیشرفته بیماری (گرید ۳ و ۴) هستند که مفصل دچار تخریب شدید، تغییر شکل گسترده شده است. بیمارانی که در دوره‌های حاد بیماری هستند و التهاب مفصلی شدید همراه با تورم گسترده دارند. افرادی که دچار روماتیسم سیستمیک فعال هستند و سایر مفاصل آن‌ها نیز به‌شدت درگیر شده‌اند. کسانی که در مرحله آنکیلوز (خشکی و چسبندگی شدید مفصل) قرار دارند. افراد با سن بالای ۶۵ سال که بافت‌های بدن تحلیل رفته‌اند. افراد مبتلا به چاقی مفرط. افرادی با عفونت فعال در مفصل یا مشکلات سیستمیک خونی (مانند سرطان خون، یا مشکلات انعقادی).

پس از جراحی زانو

گاهی ممکن است پس از جراحی زانو، برای تسریع روند ترمیم، کاهش التهاب، و بهبود بازسازی بافت‌های مفصلی و عضلانی پی‌ارپی تجویز شود.

• تاثیر پی‌ارپی پس از جراحی:

پس از تزریق پی‌آرپی به زانوی جراحی‌شده، فاکتورهای رشد کلیدی مانند PDGF ، TGF-β و… در فضای مفصل رها شده و مستقیماً با تحریک سلول‌های این ناحیه، باعث تسریع ترمیم بافت‌های نرم و بهبود زخم‌های داخلی ناشی از جراحی می‌شوند.

فعالیت این فاکتورها باعث تقویت تولید سلول های ترمیمی، جلوگیری از تشکیل بافت اسکار در مفصل(جوشگاه غیرطبیعی) و افزایش خون‌رسانی به ناحیه به جهت تأمین مواد مغذی لازم برای بازسازی بهتر مفصل می‌شوند.

این افراد معمولاً بین ۲ تا ۶ هفته پس از تزریق، بهبود درد و کاهش التهاب را تجربه کرده، و بین ۶ ماه تا ۲ سال از ماندگاری این تزریق استفاده می‌کنند.

تزریق پی‌ارپی برای این افراد مناسب است:

بیمارانی که تحت جراحی‌های ترمیمی (مانند منیسککتومی یا بازسازی رباط ACL )قرار گرفته‌اند. افرادی که پس از جراحی زانو، درد و التهاب مزمن دارند. افرادی که نمی‌خواهند جراحی تعویض مفصل انجام دهند. افراد جوان یا میانسال زیر ۶۰ سال. بیماران با وزن متعادل یا اضافه وزن کم (BMI متوسط).

تزرق پی‌ارپی برای این افراد مناسب نیست:

بیمارانی که دچار عوارض جراحی شدید مانند خونریزی گسترده یا ترومبوز شده‌اند. افرادی که جراحی تعویض مفصل انجام داده‌اند. افراد با سن بالای ۶۵ سال که بافت‌های بدن تحلیل رفته‌اند. افراد مبتلا به چاقی مفرط. افرادی با عفونت فعال در مفصل یا مشکلات سیستمیک خونی (مانند سرطان خون، یا مشکلات انعقادی).

تزریق پی‌ارپی دقیقاً چگونه انجام می‌شود؟

در ادامه، فرایند تزریق پی‌آرپی را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله توضیح می‌دهیم و مشخص می‌کنیم که در هر مرحله چه اقداماتی را باید انجام دهید.

مراحل آماده‌سازی پیش از تزریق

پیش از تزریق محلول پی‌آرپی، پزشک ابتدا شرایط شما را ارزیابی می‌کند تا مشخص شود که آیا این روش برای آسیب زانوی شما مناسب است یا خیر.

این ارزیابی می‌تواند شامل موارد زیر باشد :

• تصویربرداری MRI: برای بررسی وضعیت دقیق مفصل و میزان آسیب‌دیدگی زانو.
• آزمایش‌ خون: تست‌های CBC، BT، CT، PT و PTT برای ارزیابی توانایی بدن در تولید پلاکت‌های کافی و عملکرد طبیعی سیستم انعقادی.

پس از تأیید شرایط بالینی شما، پزشک ممکن است توصیه‌هایی برای اصلاح رژیم غذایی شما در این دوره ارائه دهد. مصرف مواد غذایی غنی از ویتامین‌های ضروری، مانند ویتامین C و E (موجود در توت‌فرنگی، کیوی، پرتقال و سبزیجات) و ویتامین D (موجود در ماهی و زرده تخم‌مرغ)، می‌تواند توصیه شود.

از طرفی، پزشک ممکن است قطع مصرف برخی داروهایی را توصیه کند که می‌توانند بر روند انعقاد خون و اثربخشی درمان پی‌آرپی تأثیر بگذارند. برخی از این دارو ها عبارت‌اند از:

• داروهای ضدانعقاد خون (مانند وارفارین، هپارین)
• آسپرین
• داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن
• مکمل‌هایی مانند امگا-۳

در روز تزریق، توصیه می‌شود برای تسهیل فرایند خون‌گیری، مقدار کافی آب بنوشید تا خون شما رقیق‌تر شده و نمونه‌گیری بدون مشکل انجام شود.

همچنین، درصورتی‌که فشار خونتان پایین است، مصرف یک وعده‌غذایی سبک پیش از مراجعه می‌تواند به پیشگیری از سرگیجه و افت فشار شما در هنگام خون‌گیری کمک کند.

از ورود به کلینیک تا پایان تزریق پی‌ارپی

در این ویدئو، مراحل تزریق پی‌آرپی به زانو توسط دکتر یوسفی نمایش داده شده است. پس از خونگیری و آماده‌سازی محلول پی‌آرپی، مایع بین مفصلی کشیده می‌شود تا فضای لازم برای تزریق پی‌آرپی فراهم گردد.

• خونگیری

در روز تزریق، ابتدا مراحل خون‌گیری انجام می‌شود که مشابه یک آزمایش خون معمولی است. در این فرایند، مقدار کمی از خون شما (معمولاً ۳۰ تا ۶۰ میلی‌لیتر) برای استخراج پلاکت‌ها گرفته می‌شود.

این فرایند سریع، ایمن و بدون درد است و در مدت‌زمان کوتاهی به پایان می‌رسد.

• جداسازی

درمرحله‌ی بعد، نمونه‌ی خون شما در دستگاه سانتریفیوژ قرار داده می‌شود. این دستگاه با سرعتی مشخص (معمولاً بین ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ دور در دقیقه) نمونه‌ی خون را می‌چرخاند تا اجزای خون بر اساس چگالی‌شان از یکدیگر جدا شوند؛ به این ترتیب، گلبول‌های قرمز در پایین لوله، لایه‌ی نازکی از گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها (Buffy Coat) در میانه، و پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) در قسمت بالایی نمونه قرار می‌گیرد. در این مرحله، نیازی به انجام هیچ اقدام خاصی از سوی شما نیست.

پس از تکمیل این فرایند، پزشک بخش موردنظر از نمونه را با دقت جدا کرده و در یک سرنگ مخصوص جمع‌آوری می‌کند.

این محلول که حاوی غلظت بالایی از پلاکت‌ها و فاکتورهای رشد است، همان پی‌آرپی محسوب می‌شود و آماده‌ی تزریق به محل آسیب‌دیده است.

• تزریق

در این مرحله، پزشک ممکن است ابتدا یک بی‌حسی موضعی در ناحیه‌ی تزریق انجام دهد تا در حین تزریق دردی را حس نکنید.

سپس، پزشک شما تحت شرایط کاملاً استریل و با استفاده از دستگاه سونوگرافی، محل دقیق تزریق در مفصل زانو را شناسایی کرده و بادقت محلول پی‌آرپی را مستقیماً به داخل مفصل تزریق می‌کند تا فاکتورهای رشد موجود در این محلول بتوانند روند ترمیم و بازسازی بافت را آغاز کنند.

توصیه‌های کلیدی پس از تزریق

پس از اتمام جلسه‌ی تزریق، نیازی به بستری‌شدن نیست و می‌توانید بلافاصله به خانه بازگردید.

بااین‌حال، رعایت دقیق دستورالعمل‌هایی که پس از تزریق پزشکتان به شما توصیه می‌کند، بسیار مهم است؛ زیرا این دستورات به‌منظور افزایش اثربخشی درمان توصیه می‌شوند و می‌توانند میزان ماندگاری این تزریق را مشخص کنند.

این نکات و مراقبت‌های لازم پس از تزریق به شرح زیر است:

• در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول پس از تزریق، زانوی خود را استراحت دهید و از انجام فعالیت‌های سنگین، راه‌رفتن طولانی و استفاده از پله‌ها خودداری کنید.
• برای کاهش تورم و التهاب، در ۲۴ ساعت اول هر ۲ تا ۳ ساعت یک‌بار از کمپرس سرد (آیس پک) روی زانو استفاده کنید.
• پس از روز دوم، می‌توانید از گرمای ملایم (مانند کمپرس گرم یا دوش آب گرم) برای بهبود گردش خون و تسریع روند ترمیم استفاده کنید
• از مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و آسپرین به مدت ۵ تا ۷ روز پس از تزریق خودداری کنید، زیرا ممکن است اثر پی‌آرپی را کاهش دهند.
• در هفته اول پس از تزریق، بهترین وضعیت خوابیدن به پشت است، به همراه قراردادن یک بالش زیر زانو برای کاهش فشار روی مفصل.
• اگر به پهلو می‌خوابید، زانوی تزریق‌شده را بالا قرار داده و یک بالش بین پاهای خود بگذارید تا از وارد شدن فشار جلوگیری شود
• مصرف غذاهای غنی از پروتئین (مانند گوشت مرغ و تخم‌مرغ)، کلاژن (مانند سوپ قلم و ژله)، ویتامین C (مانند پرتقال و کیوی)، روی (Zinc) (مانند عدس و تخمه کدو) و آنتی‌اکسیدان‌ها (مانند زغال‌اخته و گردو) توصیه می‌شود تا روند بازسازی بافت تسریع شود.
• نوشیدن آب کافی (حداقل ۸ لیوان در روز) برای حفظ عملکرد پلاکت ها ضروری است.
• در هفته‌ی اول پس از تزریق، از انجام ورزش‌های سنگین خودداری کنید.
• پس از هفته دوم، با مشورت پزشک می‌توانید تمرینات سبک کششی و تقویتی را آغاز کنید.
• در صورت تجویز فیزیوتراپی و توان‌بخشی، برنامه‌ی توصیه شده را به ‌طور منظم دنبال کنید.

سؤالات متداول

 آیا می‌توان هم‌زمان با پی‌آرپی از مکمل‌های تقویت‌کننده مفصل استفاده کرد؟

بله، مصرف مکمل‌هایی مانند گلوکوزامین، کندرویتین، هیالورونیک اسید، ویتامین C، کلاژن و روی (Zinc) تحت‌نظر پزشک می‌تواند به تقویت مفصل و بهبود روند ترمیم کمک کند.

 اگر بعد از تزریق بهبودی کامل حاصل نشود، چه روش‌های درمانی دیگری پیشنهاد می‌شود؟

اگر پی‌آرپی به‌تنهایی نتواند مشکل را برطرف کند، پزشک ممکن است روش‌های کمکی مانند فیزیوتراپی، تزریق هیالورونیک اسید (ژل زانو)، اوزون تراپی، و شاک‌ویوتراپی را پیشنهاد دهد. در موارد شدیدتر، روش‌های تهاجمی مانند جراحی ممکن است توصیه شوند.

 آیا غلظت پلاکت‌ها در خون هر فرد می‌تواند روی نتیجه پی‌آرپی تأثیر بگذارد؟

بله، هرچه غلظت پلاکت‌ها در خون فرد بیشتر باشد، پی‌آرپی اثرگذاری بهتری خواهد داشت. عواملی مانند تغذیه، سبک زندگی، کم‌خونی، و برخی بیماری‌ها می‌توانند بر میزان پلاکت خون تأثیر بگذارند. به همین دلیل، پزشک قبل از تزریق، آزمایش خون تجویز کند تا وضعیت پلاکت‌ها بررسی شود.

 آیا روش‌های جدیدتری نسبت به پی‌آرپی برای ترمیم مفصل زانو وجود دارد؟

روشی به نام تزریق سلول‌های بنیادی نیز برای ترمیم مشکلات زانو توصیه می‌شود که نسبت به پی‌آرپی اثربخشی طولانی‌تری دارد، اما هزینه‌ی آن بیشتر است. روش‌های دیگری مانند تزریق فاکتورهای رشد مشتق از بافت چربی نیز در حال بررسی هستند.

 آیا وضعیت هورمونی و بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت روی عملکرد پی‌آرپی اثر دارند؟

بله، دیابت کنترل‌نشده، مشکلات تیروئیدی و سایر اختلالات هورمونی می‌توانند بر عملکرد پلاکت‌ها و توانایی بدن در ترمیم بافت تأثیر بگذارند. بیماران دیابتی ممکن است بهبودی کندتری داشته باشند و در برخی موارد، اثربخشی پی‌آرپی در آن‌ها کمتر باشد. کنترل سطح قند خون و وضعیت هورمونی قبل از تزریق می‌تواند به بهبود نتیجه کمک کند.

چرا برخی بیماران پس از تزریق پی‌آرپی احساس افزایش درد موقت دارند و آیا این نشانه‌ای طبیعی است؟

بله، افزایش درد در روزهای اول پس از تزریق یک واکنش طبیعی است، زیرا پلاکت‌ها و فاکتورهای رشد در محل تزریق فعال شده و فرایند التهابی اولیه‌ای ایجاد می‌کنند که به تحریک ترمیم بافت کمک می‌کند. این درد معمولاً بین ۳ تا ۷ روز برطرف می‌شود.

 آیا می‌توان پی‌آرپی را با سایر درمان‌های تزریقی مانند هیالورونیک اسید ترکیب کرد؟

بله، در برخی موارد پزشکان ترکیب پی‌آرپی با هیالورونیک اسید را برای بهبود روان‌کنندگی مفصل و کاهش التهاب توصیه می‌کنند. این ترکیب می‌تواند اثر پی‌آرپی را تقویت کرده و روند بهبودی را سرعت ببخشد.

 اگر زانو التهاب شدید داشته باشد، آیا تزریق پی‌آرپی توصیه می‌شود؟

خیر، در صورت وجود التهاب حاد و شدید در مفصل، ممکن است تزریق پی‌آرپی اثر مطلوبی نداشته باشد. ابتدا باید التهاب با روش‌هایی مانند تزریق مفصلی کورتون، تخلیه مایع مفصلی یا سایر روش‌های پزشکی کنترل شود و سپس تزریق پی‌آرپی انجام گیرد تا تأثیر بیشتری داشته باشد.

 آیا سطح ویتامین D یا آهن در بدن روی عملکرد پی‌آرپی تأثیر دارد؟

بله، کمبود ویتامین D و آهن می‌تواند روی کیفیت پلاکت‌ها و عملکرد ترمیمی بدن اثر منفی بگذارد. افرادی که دچار کمبود این مواد هستند، ممکن است پاسخ ضعیف‌تری به درمان با پی‌آرپی داشته باشند. به همین دلیل، بررسی و اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای قبل از تزریق می‌تواند نتیجه درمان را بهبود دهد.

 آیا جنسیت بیمار (زن یا مرد) در میزان تأثیرگذاری پی‌آرپی نقش دارد؟

 به‌طورکلی، پی‌آرپی در هر دو جنس مؤثر است، اما زنان ممکن است به دلیل نوسانات هورمونی و تفاوت در تراکم استخوانی، پاسخ متفاوتی به درمان داشته باشند. همچنین، سطح استروژن و سایر هورمون‌ها می‌تواند در فرایند ترمیم بافت تأثیرگذار باشد.

 آیا کیفیت و برند کیت‌های پی‌آرپی روی نتیجه درمان تأثیر دارد؟

بله، کیت‌های پی‌آرپی از نظر کیفیت، میزان جداسازی پلاکت‌ها و غلظت نهایی پلاکت تفاوت دارند. استفاده از کیت‌های استاندارد و باکیفیت بالا، می‌تواند تأثیرگذاری درمان را افزایش دهد. کیت‌های نامرغوب ممکن است غلظت مناسبی از پلاکت‌ها ایجاد نکنند که باعث کاهش اثربخشی درمان خواهد شد. به همین دلیل، انتخاب یک کلینیک معتبر که از تجهیزات استاندارد و کیت‌های باکیفیت استفاده می‌کند، برای دستیابی به بهترین نتیجه توصیه می‌شود.

 آیا پی‌آرپی می‌تواند به جلوگیری از پیشرفت آسیب مفصلی در سنین بالا کمک کند؟

بله، اگر پی‌آرپی در مراحل اولیه آرتروز یا آسیب مفصلی استفاده شود، می‌تواند روند تخریب غضروف را کند کرده و از پیشرفت بیماری جلوگیری کند. این روش التهاب را کاهش داده، تولید مایع مفصلی را بهبود می‌بخشد و باعث تقویت بافت‌های مفصلی می‌شود. اما در موارد آرتروز پیشرفته (گرید ۳ و ۴)، اثرگذاری آن محدودتر است.