آرتروز ستون فقرات، که به آن استئوآرتریت نیز گفته میشود، یک بیماری تخریب دیسک است که به دلیل فرسایش و از بین رفتن غضروفهای مهرههای کمری در ستون فقرات ایجاد میشود. این عارضه اغلب به دلیل بالا رفتن سن و تحلیل غضروفها رخ میدهد و افراد ۵۰ سال به بالا را درگیر میکند. در این حالت، فرد دچار درد و تورم در ناحیه کمر شده و در انجام سادهترین کارهای روزانه خود مانند پیادهروی، حمام کردن، خم شدن و … دچار مشکل میشود. به طور کلی میتوان گفت هر فعالیتی که حرکت ستون فقرات را به دنبال داشته باشد برای فرد مبتلا دردناک بوده و ناراحتی او را به دنبال دارد.
برای درک بهتر این عارضه بهتر است نگاهی به آناتومی ستون فقرات و نحوه کارکرد آنها داشته باشیم. ستون فقرات در افراد بالغ شامل ۲۶ مهره است که از انتهای جمجمه شروع شده و در طول گردن و تنه امتداد پیدا میکنند. هریک از مهرهها در سه نقطه به مهرههای دیگر متصل میشوند. نقطه اول در بخش جلویی نخاع که به وسیله یک دیسک اتصال مییابد و دو نقطه دیگر دو مفصل کوچک در بخش پشتی نخاع هستند که به آنها مفاصل فاست گفته میشود. این مفاصل باعث حرکت ستون فقرات شده و اجازه خم شدن به سمت جلو و عقب با چرخیدن به دو طرف را به انسان میدهند. زمانی که این مفاصل در اثر فرسودگی یا پارگی آسیب ببینند، حرکت مهرههای کمری را دچار مشکل کرده و باعث خشکی مفاصل و ایجاد درد میشوند. این بیماری در مراحل پیشرفتهتر بر عصبهای ستون فقرات نیز تاثیر گذاشته و با آسیب زدن به نخاع، باعث کرختی و ضعف در پاها خواهد شد
علائم و نشانه ها
علائم آرتروز ستون فقرات شما به ناحیه آسیب دیده ستون فقرات در نتیجه اسپوندیلوز (که به آن استئو آرتریت ستون فقرات نیز گرفته می شود) بستگی دارد. این علائم می توانند ملایم یا شدید باشند و امکان مشاهده آن در فرد به صورت مزمن نیز وجود دارد. همچنین این علائم گاهی اوقات می توانند باعث ناتوانی فرد شوند. علائم ابتلا به آرتروز ستون فقرات به شرح زیر هستند:
- دردی که گه گاه احساس می شود
- دردی که به شانه ها، بازوها، دست ها، یا انگشت ها کشیده می شود
- سفت شدن گردن یا شانه در زمان بیدار شدن از خواب یا ایجاد محدودیت در دامنه حرکتی پس از خارج شدن از رخت خواب
- حساسیت یا بی حسی گردن یا شانه
- ضعیف شدن یا احساس سوزش در ناحیه گردن، شانه ها، بازوها، دست ها، یا انگشت ها
- سر درد در ناحیه پشت سر
- از دست دادن تعادل
- ایجاد مشکل بلع (این مسئله در موارد نادر ایجاد می شود، اما در زمانی که ستون فقرات تحت فشار قرار گرفته باشد، امکان مشاهده آن در فرد وجود دارد)
بخش میانی کمر (ستون فقرات قفسه سینه)
- ایجاد درد در بخش های بالا و میانه کمر
- احساس درد در زمان خم شدن و کشیدن عضلات بدن
- سفت شدن بخش میانی کمر بعد از خواب شبانه
بخش پایین کمر (ستون فقرات کمر)
- ایجاد درد گاه و بی گاه در این ناحیه
- سفت شدن بخش پایین کمر بعد از خواب شبانه
- دردی که با استراحت و انجام فعالیت های حرکتی کاهش پیدا می کند
- حساسیت یا بی حسی قسمت پایین کمر
- درد عصب سیاتیک (درد ملایم یا شدید در ناحیه پا)
- ضعیف شدن، بی حسی، یا احساس سوزش در قسمت پایین کمر، ران ها، یا پاها
- ایجاد مشکل برای راه رفتن
- مشکلات مربوط به ادرار و مدفوع (این مسئله در موارد نادر ایجاد می شود، اما در زمانی که ستون فقرات تحت فشار قرار گرفته باشد، امکان مشاهده آن در فرد وجود دارد)
آرتروز ستون فقرات چگونه تشخیص داده می شود؟
اگر بعضی از علائمی که در بالا گفته شد را، در خود مشاهده می کنید حتما باید به پزشک متخصص مراجعه کنید. پزشک شما از روشهای تشخیصی زیر برای تأیید آرتروز ستون فقرات استفاده می کند:
تاریخچه پزشکی
شامل شرح حال علائمی که دارید مانند گردن درد، سفتی کمر و غیره. همچنین شرایط پزشکی بیمار و داروهایی که مصرف می کند و سابقه ای خانوادگی و سبک زندگی فرد است.
معاینه بدنی
پزشک یک معاینه فیزیکی برای ارزیابی سلامت کلی شما، وضعیت اسکلتی عضلانی، عملکرد عصبی و ارزیابی مستقیم مفاصل مشکل دار در کمر انجام می دهد.
پزشک قدرت عضلانی، انعطاف پذیری و توانایی شما را برای انجام فعالیت های روزمره زندگی مانند راه رفتن، خم شدن و رسیدن را بررسی خواهد کرد. همچنین ممکن است از بیمار خواسته شود تا تمریناتی را برای آزمایش دامنه حرکتی انجام دهد و مشخص کند که آیا درد در طول هر نوع حرکت خاصی بدتر می شود یا خیر.
آزمایش های تشخیصی
بهترین راه برای تایید تشخیص آرتروز، اشعه ایکس است. پزشک ممکن است آزمایشهای خاصی را برای کمک به تشخیص آرتروز ستون فقرات تجویز کند. این تست ها عبارتند از:
- اشعه ایکس برای بررسی آسیب استخوان، خار استخوان و از دست دادن غضروف یا دیسک.
- آزمایش خون برای نشانگرهای ژنتیکی و یا آنتی بادی های RA
- MRI ، سی تی اسکن ، اسکن استخوان و …
- آسپیراسیون مفصل: آزمایش مایعات سینوویال درون مفصل
برای مشخص کردن مفاصل دردناک، پزشک ممکن است آن را با تزریق بی حس کند و بررسی کند که آیا درد از بین رفته است.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به آرتروز کمر و ستون فقرات هستند
افراد زیر بیشتر از دیگر افراد در معرض خطر ابتلا به آرتروز کمر قرار دارند:
- افراد مسنتر
- افرادی که مجبور هستند وسایل سنگینی را در محل کار خود بردارند.
- بازیکنان برخی از ورزشها
- افرادی که ستون فقراتشان آسیب دیده است.
تحقیقات نشان میدهند که زنان بیشتر از مردان در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند.
راه ها و روش های درمان
شیوه درمان آرتروز ستون فقرات بستگی به نوع آسیبدیدگی و علائم بیمار دارد. پزشک ابتدا از روشهای سادهتر برای درمان استفاده میکند. اگر این روشها جواب ندهد و علائم آرتروز همچنان وجود داشته باشد، مراحل بعدی برای بیمار تجویز میگردد.
داروهای ضد التهاب: اگر بیمار دارای درد شدید در ناحیه کمر باشد، پزشک از داروهای ضد التهاب برای کاهش التهاب اطراف مفصل استفاده میکند که در نهایت باعث کم شدن درد بیمار میشود.
سرما درمانی و گرما درمانی: گرم کردن و سرد کردن از جمله روشهای خانگی برای کاهش درد عضلات و استخوانهاست که معمولا کارساز بوده و فرد را به نتیجه موردنظر میرساند. این نوع درمان برای آرتروز ستون فقرات نیز بسیار مناسب است. در این موارد گرما درمانی قبل از انجام فعالیتها و سرما درمانی پس از فعالیتهای شدید انجام میشود.
کاهش وزن: اضافه وزن یکی از دلایل ابتلا به آرتروز ستون فقرات است. کاهش وزن تا حدی زیادی فشار وارده بر مفاصل فاست را کاهش داده و از درد بیمار میکاهد. البته کاهش وزن در افرادی که مفاصل فرسودهای دارند کمی سخت است، اما کمک بسیاری به آنها میکند.
فیزیوتراپی: فیزیوتراپی به تقویت عضلات ستون فقرات کمک کرده و باعث کاهش فشار وارد شده بر روی مفاصل فاست میشود. در این موارد حرکات بیشتر بر روی مهرههای کمری بیمار است که به کاهش درد و علائم بیماری کمک میکند.
تزریقات اپیدورال: در این روش داروهای استروئیدی با استفاده از یک سوزن در اطراف ناحیه مبتلا به آرتروز تزریق میشوند. با توجه به اینکه تزریق انجام شده، دارو را مستقیما به بافت آسیبدیده میرساند، التهاب بافت درگیر کاهش یافته و به کم شدن درد بیمار کمک میکند.
تزریقات در مفاصل فاست: از دیگر روشهایی که برای درمان آرتروز ستون فقرات مورد استفاده قرار میگیرد، تزریق داروهای استروئیدی و بیحسی موضعی در مفاصل فاست است. با این کار التهاب و درد ناحیه آرتروز کاهش یافته و بیمار فرصت انجام درمانهایی چون فیزیوتراپی را پیدا خواهد کرد.
اوزونتراپی: اوزونتراپی یکی از جدیدترین روشهای درمانی است که از طریق تزریق اوزون به ناحیه آسیبدیده انجام میشود. تزریق این ماده روند فرسایش مفاصل را متوقف کرده و آنها را به تولید کلاژن بیشتر، تحریک میکند. کلاژن باعث بازسازی غضروفها و تقویت تاندونها و لیگامنتها شده و در نهایت کاهش درد و بهبود ناحیه آسیبدیده را به دنبال دارد. در واقع اوزونتراپی روشی است که از فرآیند طبیعی بدن برای بهبود آرتروز ستون فقرات استفاده میکند. از جمله تاثیرات این درمان میتوان به ضدالتهاب، ضد درد، فعالسازی آنزیمهای آنتیاکسیدان، فعالسازی سیستم ایمنی، فعالسازی متابولیسم سلولی، غیرفعال کردن باکتریها، ویروسها و قارچها، بهبودی جریان خون و اکسیژنرسانی و تقویت تاندونها و رباطها اشاره کرد.
عوارض آرتروز ستون فقرات
آرتروز ستون فقرات میتواند عوارض و مشکلات متعددی را به همراه داشته باشد. برخی از عوارض رایج آرتروز ستون فقرات عبارتند از:
- درد: درد در ناحیه ستون فقرات، کمر و گردن از عوارض شایع آرتروز ستون فقرات است. درد ممکن است به صورت مزمن و مداوم یا به شکل حملات ناگهانی و شدید ظاهر شود.
- محدودیت حرکت: آرتروز میتواند باعث محدودیت حرکت در ناحیه ستون فقرات شود. این محدودیت میتواند توانایی انجام فعالیتهای روزمره مانند خم شدن، تابیدن، و انعطافپذیری را تحت تأثیر قرار دهد.
- استئوپروز: در برخی موارد، آرتروز میتواند باعث کاهش چگالی استخوانها شود، که به عنوان استئوپروز شناخته میشود. این مشکل میتواند خطر شکستگی استخوانها را افزایش دهد.
- تشدید علائم عصبی: در برخی افراد، آرتروز میتواند فشار و فشار زیاد بر روی عصبها و مغز و اعصاب ستون فقرات ایجاد کند. این ممکن است منجر به علائمی مانند درد، سوزش، بیحسی و کمرنگی در مناطق مرتبط با عصبها شود.
- تغییرات ساختاری: آرتروز میتواند باعث تغییرات در ساختار استخوانها و بافتهای موجود در ستون فقرات شود. این تغییرات میتوانند شامل تخریب غضروف، تشکیل سیستمهای استخوانی جدید و ضخیم شدن لیگامانتها باشد.
پیشگیری از بروز آرتروز ستون فقرات
برای پیشگیری از بروز آرتروز ستون فقرات میتوانید اقدامات زیر را در نظر بگیرید:
- حفظ وزن سالم: اضافه وزن و چاقی میتوانند فشار اضافی بر روی مفاصل ستون فقرات ایجاد کنند و باعث تخریب آنها شوند. حفظ وزن سالم و تغذیه مناسب میتواند به جلوگیری از بروز آرتروز ستون فقرات کمک کند.
- ورزش منظم: انجام ورزشهای مناسب و تقویت عضلات نیز میتواند به حفظ استحکام و پایداری ستون فقرات کمک کند. ورزشهایی مانند شنا، پیادهروی، یوگا و تمرینات تقویتی عضلانی میتوانند مناسب باشند.
- جلوگیری از برداشتن اشیا سنگین: برداشتن و جابهجایی اشیا سنگین باعث فشار زیاد بر روی مفاصل ستون فقرات میشود. در صورت امکان، از استفاده از وسایل کمکی مانند تیغه و جابجاکننده ها استفاده کنید.
- رعایت اصول ایستادن و نشستن صحیح: رعایت قواعد ایستادن و نشستن صحیح میتواند به جلوگیری از فشار زیاد بر روی مفاصل ستون فقرات کمک کند. بهتر است در طول روز از ایستادن و نشستن به مدت طولانی خودداری کنید و هر چند وقت یکبار جای خود را تغییر دهید.
- استفاده از تکنیکهای کاهش استرس: استرس میتواند عاملی در بروز آرتروز ستون فقرات باشد. تکنیکهای مدیتیشن، روشنفکری مثبت و تمرینات تنفسی میتوانند به کاهش استرس و رفع تنش کمک کنند.
- مراقبت از نیازهای خاص بدن: مراقبت از نیازهای بدن خود مانند استراحت کافی، خواب به مدت مناسب و اجتناب از فعالیت های با فشار زیاد میتواند به حفظ سلامت ستون فقرات کمک کند.