درد سیاتیک: علت، نشانه ها و درمان

سیاتیک ممکن است ناشی از چندین عامل مختلف باشد از جمله:

فتق یا لغزش دیسک

فتق یا لغزش دیسک که باعث فشار روی ریشه عصبی میشود، شایع ترین علت سیاتیک است. حدود یک درصد تا پنج درصد از همه افراد در یک مرحله از زندگی دچار فتق دیسک میشوند. دیسک ها به عنوان ضربه گیر بین مهره های ستون فقرات قرار دارند. فشار مهره ها میتواند باعث برآمدگی (فتق) مرکز ژل مانند دیسک از طریق ضعف در دیواره ی بیرونی آن شود. هنگامی که مهره ای در قسمت کمر دچار فتق میشود، میتواند روی عصب سیاتیک فشار وارد کند.

بیماری دژنراتیو دیسک

بیماری دژنراتیو دیسک، ساییدگی طبیعی دیسک های بین مهره های ستون فقرات است. فرسودگی دیسک ها ارتفاع آنها را کوتاه میکند و منجر به باریک شدن مسیر های عصبی (تنگی نخاع) میشود. تنگی نخاع میتواند باعث ایجاد فشار روی ریشه های عصبی که در حال خروج از ستون فقرات هستند شود.

تنگی کانال نخاعی

تنگی کانال نخاعی یعنی باریک شدن غیر طبیعی کانال نخاعی. این وضعیت فضای موجود برای نخاع و اعصاب را کاهش میدهد.

لغزش مهره کمر

لغزش مهره دهانه ای که عصب از آن خارج میشود را تنگ میکند. وقتی استخوان ستون فقرات کشیده میشود میتواند عصب سیاتیک را فشرده کند

سندرم پیریفورمیس

سندرم پیریفورمیس زمانی ایجاد میشود که عضله پیریفورمیس یعنی عضله کوچک که در انتهای لگن قرار دارد سفت یا اسپاسم میشود. این وضعیت میتواند عصب سیاتیک را فشرده کرده و آن را تحریک کند. سندرم پیریفورمیس یک اختلال عصبی عضلانی است که تنها در برخی موارد نادر رخ میدهد.

سندرم دم اسب

سندرم دم اسب یک بیماری نادر اما جدی است که روی اعصاب انتهای نخاع به نام دم اسبی تأثیر میگذارد. این سندرم باعث درد ساق پا، بی حسی اطراف مقعد و از دست دادن کنترل روده و مثانه میشود.

سایر علل

علل دیگر عبارتند از :

• آرتروز: گاهی مهره های سالخورده دچار خار های استخوانی میشوند و اعصاب کمر را تحت تأثیر قرار میدهند.
• آسیب ناشی از برخورد ضربه به ستون فقرات کمری یا عصب سیاتیک.
• تومورهای کانال نخاعی کمری که عصب سیاتیک را فشرده میکنند.

عوامل خطر سیاتیک

موارد زیر شما را بیشتر در معرض خطر سیاتیک قرار میدهد:

• آسیب/ آسیب قبلی: آسیب به کمر یا ستون فقرات شما را بیشتر در معرض خطر سیاتیک قرار میدهد.
• افزایش سن: با افزایش سن به طور طبیعی بافت استخوانی و دیسک های ستون فقرات فرسوده میشوند. افزایش سن میتواند اعصاب را در معرض خطر آسیب دیدگی یا تحت فشار تغییرات و جابجایی استخوان، دیسک ها و رباط ها قرار دهد.
• ضعف عضلات: هر چه عضلات پشت و شکم قوی تر باشند بیشتر از کمر حمایت میکنند.
• فعالیت های فیزیکی سنگین: مشاغلی که به بلند کردن اجسام سنگین یا نشستن طولانی مدت نیاز دارند ممکن است خطر ابتلا به مشکلات کمر را افزایش دهند.
• رعایت نکردن نکات صحیح در ورزش های سنگین: اگر وزنه برداری یا سایر ورزش های قدرتی را به درستی انجام ندهید ممکن است در معرض ابتلا به سیاتیک قرار گیرید.
• دیابت: ابتلا به دیابت احتمال آسیب عصبی را افزایش میدهد و در نتیجه احتمالاً ابتلا به سیاتیک هم بیشتر میشود.
• آرتروز: آرتروز میتواند به ستون فقرات و در نتیجه اعصاب آسیب بزند.
• نداشتن فعالیت بدنی: نشستن طولانی مدت و ورزش نکردن و بی تحرکی عضلات و نداشتن انعطاف میتواند خطر ابتلا به سیاتیک را افزایش دهد.
• مصرف سیگار: نیکوتین موجود در سیگار میتواند به بافت ستون فقرات آسیب برساند، استخوان ها را ضعیف کند و باعث فرسایش دیسک های مهره ای شود

علائم و نشانه ها

بیمار مبتلا به سیاتیک گاهی علاوه بر پا درد از  ضعف ساق پا کمر درد نیز رنج می‌برد، اما در کل شدت درد پا بسیار بیشتر از کمر درد است.

ازجمله علائم سیاتیک ،درد رگ و عصب سیاتیک کمر و پا می توان موارد زیر را برشمرد:

• درد پایین کمر، البته چنانچه درد در این ناحیه بروز یابد، شدت آن کمتر از پا درد خواهد بود.
• درد مداوم در باسن یا یکی از پاها، هر چند گاهی درد در هر دو سمت چپ و راست احساس می‌شود.
• درد قسمت پایین کمر که از کمر شروع می‌شود و در امتداد مسیر عصب سیاتیک از پشت ران به سمت پایین و قسمت انتهایی پا  منتشر می‌شود.
• کاهش درد هنگام دراز کشیدن یا راه رفتن و تشدید درد در زمان نشستن یا ایستادن.
• درد سیاتیک تیز یا سوزشی است.
• برخی بیماران احساس ” مور مور شدن”، کرختی یا ضعف یا احساس سوزن سوزن شدن در پایین پا را تجربه می‌کنند

چه زمانی برای درد سیاتیک به پزشک مراجعه کنیم؟

سیاتیک خفیف معمولاً به مرور زمان بهبود میابد. اگر مراقبت های داخل منزل علائم شما را کاهش نداد یا اگر درد شما بیشتر از یک هفته طول کشید یا شدید بود و به تدریج بدتر شد به پزشک مراجعه کنید. در صورت تجربه شرایط زیر فوراً به پزشک مراجعه کنید:

• درد شدید و ناگهانی در ناحیه کمر یا ساق پا و بی حسی یا ضعف عضلانی در ساق پا
• درد ناشی از یک آسیب شدید مانند یک تصادف اتومبیل
• مشکل در کنترل روده یا مثانه

تشخیص سیاتیک

پزشک ابتدا وضعیت سلامتی شما را بررسی میکند. بعد با شما درباره علائمتان صحبت میکند. در طول معاینه فیزیکی از شما خواسته میشود که راه بروید تا پزشک عملکرد ستون فقرات شما را بسنجد. ممکن است از شما خواسته شود که روی انگشتان پا و پاشنه پا راه بروید تا قدرت عضلات ساق پا بررسی شود. پزشک شما همچنین ممکن است تست بلند کردن پا را امتحان کند. برای این تست شما باید به پشت دراز بکشید و پاهای خود را صاف نگه دارید. پزشک به آرامی هر پا را بالا میاورد و نقطه شروع درد را بررسی میکند. این آزمایش به تشخیص دقیق اعصاب آسیب دیده کمک میکند و مشخص میکند که آیا دیسک های شما مشکلی دارند یا خیر. همچنین از شما خواسته میشود که کشش های حرکتی دیگری برای مشخص کردن درد و بررسی انعطاف پذیری و قدرت عضلات انجام دهید. بسته به آنچه پزشک شما در طول معاینه فیزیکی متوجه میشود ممکن است برای شما تصویر برداری و سایر آزمایشات را تجویز کند که عبارتند از:

• اشعه ایکس ستون فقرات برای بررسی شکستگی های ستون فقرات، مشکلات دیسک، عفونت، تومور ها و خارهای استخوانی
• تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) یا توموگرافی کامپیوتری (CT) اسکن برای گرفتن تصاویر دقیق از استخوان و بافت های نرم پشت. ام آر آی میتواند فشار روی عصب، فتق دیسک و هر مشکل آرتروزی که ممکن است روی عصب فشار وارد کند را نشان دهد. ام آر آی معمولاً برای تشخیص سیاتیک تجویز میشود.
• مطالعات سرعت هدایت عصبی الکترومیوگرافی برای بررسی چگونگی عبور محرک های الکتریکی از طریق عصب سیاتیک و واکنش عضلات.
• میلوگرام برای تعیین اینکه آیا مهره یا دیسک باعث ایجاد درد شده یا خیر

راه ها و روش های درمان

روش‌های گوناگون بسیاری برای درمان کمر درد سیاتیک وجود دارد که با بهره‌گیری از آنها می‌توان درد ناشی از فشرده شدن ریشه‌های عصبی را تسکین داد. معمولاً به بیماران توصیه می‌شود تا در کنار یکی از درمان سیاتیک کمر اشاره شده یاتلفیقی از چند مورد از آنها تمرین‌ها و حرکت‌های مخصوص سیاتیک را نیز انجام دهند.

کمپرس سرد یا گرم

در مرحله‌ی اولیه‌ی سیاتیک و برای تسکین و درمان درد سیاتیک حاد می‌توان کمپرس‌های سرد و یا گرم را به راحتی از داروخانه تهیه کرد. از کمپرس (گرم یا سرد) معمولاً هر دو ساعت ‌یک‌بار به مدت بیست دقیقه استفاده می‌شود. بسیاری از بیماران در ابتدا از کمپرس سرد استفاده می‌کنند، بااین حال برخی نیز کمپرس گرم را برای تسکن درد مؤثرتر می‌دانند. از این دو می‌توان به تناوب استفاده کرد

دارو

مصرف مسکن‌های تجویزی یا آزاد به آرام شدن درد کمک می‌کند. داروهای غیراستروئیدی ضد التهاب (مانند ایبوپروفن، ناپروکسین یا بازدارنده‌های COX-2) یا استروئیدهای خوراکی التهاب، یعنی عامل مؤثر در بروز درد سیاتیک، را کاهش می‌دهند.

فیزیوتراپی و تمرین‌

تمرین‌های فیزیوتراپی، شامل حرکت‌های اصلاحی تقویتی، کششی و ایروبیک (هوازی)، مؤلفه اصلی تقریباً تمامی

برنامه‌های درمان سیاتیک به شمار می‌رود. چنانچه بیمار برنامه منظم تمرین‌های کششی، تقویتی و ایروبیک ملایم را به درستی پی‌گیری کند، سریع‌تر از درد سیاتیک رهایی خواهد یافت و احتمال عود درد در آینده نیز کمتر خواهد شد.

تمرین‌های تقویتی درد پایین کمر

تمرین‌های بسیاری به درمان سیاتیک و تقویت ستون فقرات و عضله‌های حمایت کننده آن، رباط‌ها و تاندون‌ها کمک می‌کند.اکثر این تمرین‌ها علاوه بر کمر بر عضله‌های شکم، باسن و مفصل ران نیز متمرکز می‌شود.از آنجایی که این عضله‌ها از ستون فقرات حمایت می‌کنند، آن را در یک راستا نگه می‌دارند و احتمال آسیب یا صدمه دیدنشان حین انجام حرکت‌های کششی یا چرخشی را کاهش می‌دهند، قوی‌تر شدن تمام این عضله‌ها تسکین درد را به دنبال خواهد داشت.

تمرین‌های کششی

تمرین‌های کششی که نقش مهمی در تسکین درد سیاتیک دارند، به گونه‌ای طراحی شده‌ا‌ند تا عضله‌هایی را هدف قرار دهند که سفتی و انعطاف‌ناپذیر بودنشان موجب درد می‌شود. کشش عضله همسترینگ معمولاً همواره بخش مهمی از برنامه تمرینی سیاتیک به شمار می‌رود.